Lista figur

Jak zdać maturę z matematyki na poziomie podstawowym? Z tą książką poradzisz sobie bez problemu. Jeszcze masz czas :-).

Abecedariusz
(też: Akrostych alfabetyczny)

Odmiana akrostychu, w której litery układają alfabetycznie.

Abominatio
(też: fastidium)

Wyrażenie pogardy, wstrętu do danej osoby, obiektu lub zjawiska.

Accismus

Udawana odmowa czegoś, czego tak naprawdę chcemy.

Accusatio

Bezpośrednie wytknięcie oponentowi jego wad.

Acyron

Użycie wyrazu w sposób zupełnie przeciwny do jego znaczenia.

Adagium
(też: paremia, apoftegmat, sentencja, proverbium, aforyzm)

Wyrażenie pewnej ogólnej prawdy.

Adianoeta

Wprowadzenie dwuznaczności do wypowiedzi.

Adiunkcja
(też: Przyłączenie)

Odmiana zeugmy ograniczająca liczbę elementów w zdaniu.

Adynaton

Wyrażenie niemożliwości w przesadzony sposób.

Afirmacja

Potwierdzenie prawdziwości danego twierdzenia.

Akolouthos

Przemienna wymiana słowa A na zbliżone znaczeniowo słowo B.

Akrostych

Ukrycie komunikatu w regularnie rozłożonych literach.

Alegoria

Przedstawienie pojęć, idei, obiektów przy pomocy przenośni.

Aliteracja

Powtórzenie jednej lub więcej głosek na początku kolejnych wyrazów.

Aluzja

Nawiązaniu do czegoś nie wprost.

Amfibolia
(też: amfibologia)

Wprowadzenie dwuznaczności poprzez manipulację składnią lub gramatyką.

Ampliatio

Używaniu nazwy obiektu zanim została ona nadana.

Amplifikacja

Rozwinięcie opisu obiektu figurami retorycznymi.

Anacoenosis
(też: Anakoinoun)

Zapytanie publiczności o zdanie.

Anacolouthos

Nieprzemienna wymiana słowa A na zbliżone znaczeniowo słowo B.

Anadiploza
(też: Podwojenie, Palilogia)

Powtórzenie na początku zdania ostatniego wyrazu poprzedniego zdania.

Anafora
(też: Epanafora, Adjectio, Repetitio)

Użycie tego samego słowa na początku kolejnych segmentów wypowiedzi.

Anaklaza
(też: refractio, antanaklaza, antistasis)

Powtórzenie wyrazu wraz ze zmianą jego znaczenia.

Anakolut

Zniekształcenie budowy składniowej zdania.

Anamneza
(też: recordatio)

Przywoływanie przeszłych wydarzeń, motywów i postaci.

Anangeon

Usprawiedliwianie się koniecznością lub nieuchronnością zdarzeń.

Anapodoton

Zaburzenie koordynacji pomiędzy poszczególnymi członami zdania złożonego.

Anastrofa
(też: Epanastrofa)

Powtórzenie danego zwrotu z odwróconym szykiem wyrazów.

Anesis

Dodanie do wypowiedzi zdania, które zmniejsza jej ważność.

Animizacja
(też: Ożywienie)

Przypisywanie martwym przedmiotom właściwości żywych istot.

Antanagoga
(też: compensatio)

Przedstawienie w pozytywnym świetle negatywnej sytuacji.

Antimereia

Zamiana jednej części mowy na drugą, najczęściej rzeczownika na czasownik.

Antirrhesis

Niegrzeczne zakwestionowanie czyjegoś autorytetu.

Antisagoge

Przytoczenie hipotetycznej sytuacji w celu przedstawienia ewentualnych konsekwencji.

Antonomazja
(też: pronominatio)

Zastąpienie nazwy własnej inną nazwą lub epitetem (albo odwrotnie).

Antropopatia
(też: condescensio, humanus affectus)

Przypisywanie ludzkich cech i uczuć obiektom świata pozaludzkiego.

Antyfraza
(też: dictio contrarium significans)

Użycie wypowiedzi, której sens jest odwróceniem dosłownego znaczenia.

Antyhypofora
(też: hypofora)

Zadanie pytania i odpowiedzenie sobie na nie.

Antymetateza
(też: Odwrotnia, Antymetabola, Antymetalepsja)

Powtórzenie tych samych składników wyrażenia w innym porządku.

Antypersonifikacja
(też: antiprosopopoeia)

Przedstawienie człowieka jako rzeczy nieożywionej

Antyteza
(też: Contrapositum, Antyteton)

Kształtowanie zdania z elementów znaczeniowo przeciwstawnych.

Aporia
(też: Diaporesis, Dubitatio)

Wyrażenie w formie pytania wahań i wątpliwości.

Apostrofa
(też: prosphonesis)

Bezpośredni zwrot do osoby, bóstwa, przedmiotu lub idei.

Asyndeton
(też: acervatio dissoluta)

Celowe omijaniu spójników pomiędzy zdaniami.

Barbaryzm

Użycie słowa, wyrażenia lub konstrukcji składniowej z obcego języka.

Brachylogia
(też: Brewilokwencja)

Zastosowanie serii bardzo krótkich zdań lub równoważników.

Commoratio
(też: epimone)

Ciągłe powracanie do pewnego mocnego argumentu lub idei.

Contrarium

Zestawienie dwóch przeciwstawnych stwierdzeń tak, że jedno służy udowodnieniu drugiego.

Diafora

Powtórzenie elementu wypowiedzi w nieco innym znaczeniu.

Dialogizm
(też: sermocinatio)

Przytoczenie czyjejś wypowiedzi i odegranie jej w pojedynkę.

Dysjunkcja
(też: Rozłączenie, Diazeugma)

Odmiana zeugmy, przypisująca jednemu podmiotowi wiele orzeczeń.

Egzotyzm

Użycie słowa obcego gdy polski odpowiednik jest niedostępny.

Ekshortacja

Nakłonienie innych do działania poprzez groźbę lub przestrogę.

Elipsa
(też: wyrzutnia, defectus)

Celowe ominięcie danego wyrazu lub frazy, bez szwanku dla całości wypowiedzi.

Enallage
(też: alleotheta, allage)

Zmiana formy gramatycznej przy zachowaniu znaczenia wypowiedzi.

Epanalepsa
(też: powtórzenie bezpośrednie, repetitio)

Powtórzenie elementu nie bezpośrednio, ale po innych wyrazach wtrąconych.

Epifonem
(też: acclamatio)

Wyraziste podsumowanie dotychczasowej wypowiedzi, puenta.

Epifora
(też: epistrofa, conversio)

Użycie tego samego słowa na końcu kolejnych segmentów wypowiedzi.

Epifraza
(też: Hyperbaton)

Dodanie do zdania, które wydaje się skończone, zaskakującego elementu.

Epikryza
(też: adjudicatio)

Zacytowanie fragmentu tekstu i opatrzenie go krótkim komentarzem.

Epitasis

Dodanie do wypowiedzi zdania, które stopniuje dramatyzm.

Epitet

Dodanie do rzeczownika wyrazu go określającego.

Epizeugma

Przesunięcie orzeczenia na sam początek lub koniec zdania.

Etiologia
(też: redditio causae)

Wytłumaczenie przyczyny pewnego zjawiska.

Eufemizm

Delikatne słowo zastępujące inne – drastyczniejsze.

Eufuizm

Angielska odmiana manieryzmu, przesadnie kwiecisty język.

Hendiadys

Przedstawienie jednego pojęcia przez dwa wyrazy połączone współrzędnym spójnikiem.

Hiperbola
(też: Przesadnia)

Wyolbrzymienie danego elementu wypowiedzi.

Homoioptoton
(też: Similiter cadens)

Zestawienie wyrazów o podobnie brzmiących końcówkach deklinacyjnych.

Homoioteleuton
(też: Similiter desinens)

Zestawienie wyrazów o podobnie brzmiących końcówkach.

Hypallage

Przeniesienie znaczenia z jednego składnika wypowiedzi na drugi.

Hyperbaton
(też: Przekładnia, Przestawnia)

Zastosowanie nienaturalnego szyku zdania.

Hypozeuxis

Przypisaniu jednemu wspólnemu elementowi nadrzędnemu kilku elementów podrzędnych.

Indignatio
(też: aganactesis)

Gwałtowne wyrażenie swoich uczuć w wyniku głębokiego oburzenia.

Ironia

Sprzeczność pomiędzy dosłownym, a zamierzonym znaczeniem wypowiedzi.

Kakofonia
(też: turpiloquum, turpis loquutio)

Mowa celowo prymitywna lub posiadająca irytującą fonetykę.

Katachreza

Użycie słowa w nieprawidłowy i nielogiczny sposób.

Litota
(też: antenantiosis, diminutio)

Osłabienie wydźwięku określenia poprzez zastąpienie go jego zaprzeczonym antonimem.

Makaronizm

Przepełnienie wypowiedzi obcymi wyrazami i zwrotami.

Malapropizm
(też: Acyrologia)

Omyłkowa zamiana słowa na jego podobny brzmieniowo odpowiednik.

Manieryzm

Tendencja w literaturze, charakteryzująca się kwiecistym i wyszukanym językiem.

Marinizm
(też: gongoryzm)

Włoska odmiana manieryzmu, kunsztowny i zaskakujący język.

Metabola

Powtórzenie danej myśli za pomocą innych określeń.

Metafora
(też: Przenośnia)

Zestawienie ze sobą obcych znaczeniowo wyrazów, które w połączeniu przekazują znaczenie inne, niż dosłowne.

Metalepsja
(też: transumptio)

Zastąpienie wyrazu innym, pozostającym w odległym powiązaniu.

Metaplazm

Grupa figur z obszaru językoznawstwa, odnoszących się do manipulacji w obszarze pojedynczych wyrazów.

Metonimia
(też: Zamiennia)

Zastąpienie nazwy obiektu nazwą innego, pozostającego z nim w uchwytnej zależności.

Nagromadzenie
(też: accumulatio)

Krótkie podsumowanie myśli przedstawionych wcześniej w przemówieniu.

Oksymoron
(też: antylogia, epitet sprzeczny)

Paradoksalne zestawienie wyrazów o przeciwnych znaczeniach.

Onomatopeja
(też: dźwiękonaśladownictwo)

Imitowanie zjawisk akustycznych za pomocą dźwięków mowy.

Opuszczenie
(też: Paralepsis)

Zapowiedź opuszczenia pewnego fragmentu wypowiedzi.

Pareneza
(też: admonitio, sapienta)

Porada lub napomnienie.

Paronomazja
(też: Annominacja)

Zestawieniu ze sobą dwóch podobnie brzmiących wyrażeń.

Personifikacja
(też: prosopopoeia, uosobienie)

Nadawanie ludzkich cech zwierzętom, rośliom, ideom i przedmiotom nieożywionym.

Peryfraza
(też: omówienie, circumlocutio)

Zastąpienie danego wyrazu lub frazy różnoważnikiem znaczeniowym.

Polisyndeton
(też: acervatio iuncta)

Zastosowaniu wielu takich samych, nadmiarowych spójników.

Porównanie
(też: Comparatio )

Zestawienie dwóch zjawisk mających wspólną cechę.

Powątpiewanie
(też: Aporia)

Wyrażenie wątpliwości, wahania za pomocą pytania.

Powtórzenie

Wielokrotne użycie tego samego elementu językowego.

Przestawnia
(też: przestawka, przekładnia, szyk przestawny, inwersja)

Zaburzenie kolejności powiązanych ze sobą wyrazów.

Przysięga
(też: deesis)

Ustne zadeklarowanie dotrzymania umowy.

Sarkazm
(też: amara irrisio)

Naśmiewanie się, szyderstwo, użycie spotęgowanej ironii.

Sermocinatio

Wcielenie się w wypowiedzi w inną osobę i przemawianie jako ona.

Syllepsis
(też: Zeugma złożona)

Złożona odmiana zeugmy.

Symploka
(też: circulo rhetorica, complexio)

Połączenie anafory z epiforą.

Synekdocha
(też: ogarnienie, pars pro toto)

Określanie całości przez część.

Tapeinoza

Nadanie obiektowi przesadnie pospolitej nazwy.

Trop

Zamiana jednego wyrażenia na inne.

Tu quoque
(też: Accusatio adversa, Anticategoria)

Odwrócenie oskarżenia z powrotem w stronę oskarżyciela.

Uprzedzenie
(też: prolepsis, procatalepsis)

Wczucie się mówcy w rolę widowni.

Wyliczenie
(też: Enumeracja)

Wyliczenie kolejnych elementów z tej samej kategorii.

Wyznanie
(też: confessio, paromologia)

Przyznanie się do słabości, a następnie wyeksponowanie cechy pozytywnej.

Zeugma
(też: adnexio)

Odniesienie elementu nadrzędnego do elementów podrzędnych.