Elipsa

(też: wyrzutnia, defectus)
Jak zdać maturę z matematyki na poziomie podstawowym? Z tą książką poradzisz sobie bez problemu. Jeszcze masz czas :-).

Elipsa (z gr. élleipsis = pominięcie) – figura retoryczna polegająca na celowym pominięciu oczywistego wyrazu lub krótkiej frazy w wypowiedzi. Pominięcie to odbywa się bez utraty informacji, brakujące elementy można łatwo zrekonstruować.

Innymi słowy elipsa powoduje utratę spójności gramatycznej przy zachowaniu spójności semantycznej. Zdanie, w którym wyraźnie brakuje jednego z elementów nazywamy zdaniem eliptycznym.

Zadaniem elipsy jest imitacja mowy potocznej, przyspieszenie wypowiedzi i kondensacja treści.

Rodzaje elipsy

  • Elipsa gramatyczna* – opuszczenie wyrazu podyktowane ekonomią językową.
  • Elipsa retoryczna* – ominięcie części wypowiedzi w celu zwrócenia na nią uwagi.

Przykłady elipsy

Zetowi
chroboce w ścianie
czy
nie jak w starym sucharze?

(Miron Białoszewski, Zet)

Pan baron w domu? — spytał.
— Pan baron leży chory i nikogo nie przyjmuje, bo teraz jest doktór.

(Bolesław Prus, Lalka kup, skrót myślowy od czy pan baron jest w domu?)

Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?
Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary?

(Jan Kochanowski, Pieśń "Czego chcesz od nas, Panie", ominięcie orzeczenia)

Przypisy

* Jerzy Ziomek, Retoryka opisowa, Wrocław 1990.