Metaplazm

Jak zdać maturę z matematyki na poziomie podstawowym? Z tą książką poradzisz sobie bez problemu. Jeszcze masz czas :-).

Metaplazm (gr. metaplasmus) – grupa figur z obszaru językoznawstwa, odnoszących się do manipulacji w obszarze pojedynczych wyrazów poprzez zmianę kolejności liter i sylab oraz przez dodawanie i odejmowanie nowych elementów.

Rodzaje metaplazmów

  • Diastola – wydłużenie jednej z sylab lub samogłosek, najczęściej w celu wyrównania rytmu wypowiedzi (np. taaaka ryba).
  • Epenteza – wstawienie dodatkowej głoski w środku wyrazu w celu ułatwienia wymowy (np. błędne mówienie Hendryk zamiast Henryk).
  • Paragoga – wstawienie dodatkowej głoski lub grupy głosek na końcu wyrazu (np. we Lwowie).
  • Proteza – wstawienie dodatkowej głoski lub grupy głosek na początku wyrazu, bardzo popularne w języku potocznym i gwarowym (np. łokno zamiast okno).
  • Afereza – ominięcie głoski lub grupy głosek na początku wyrazu (np. skra zamiast iskra).
  • Apokopa – ominięcie głoski lub grupy głosek na końcu wyrazu (np. Na lewo, na prawo, na le, na pra, a w środku już orkiestra gra – Julian Tuwim, Bal w operze).
  • Elipsa – celowe pominięcie fragmentu zdania (np. Jakże nazwać, nad którą się czuwa, ciepła garść w oprawie uśmiechu – Wojciech Belon, Kołysanka dla Joanny II).
  • Synereza – zespolenie się dwóch samogłosek w jedną (np. w gwarze świętokrzyskiej złap wymawia się jako złape).
  • Synkopa – ominięcie głoski lub sylaby w środku wyrazu (np. wymawianie orginalny zamiast oryginalny).
  • Systola – skrócenie samogłoski w wyrazie (np. bida zamiast bieda).
  • Metateza – przestawienie spółgłoski lub sylaby w wyrazie (np. leworwer zamiast rewolwer).
  • Antisthecon – podstawienie spółgłoski lub sylaby w środku wyrazu (np. pojechany).

Należy wyraźnie zaznaczyć, że powyższe rodzaje metaplazmu obejmują w większości zmiany umotywowane fonetycznie, czyli spowodowane ułatwieniem wymowy albo "naciąganiem" rytmu wypowiedzi do swoich potrzeb.