Synekdocha

Synekdocha (gr. synekdoche) – odmiana metonimii, figura stylistyczna polegająca na określaniu całości przez część (pars pro toto, np. witamy w naszych progach zamiast witamy w naszym domu) lub części przez całość (totum pro parte, np. przyszła młodzież zamiast przyszedł młody człowiek).

Inne odmiany

Do synekdochy zaliczamy również:

Użycie materiału zamiast przedmiotu zeń wykonanego (płótno zamiast obraz).
Użycie rodzaju zamiast gatunku (śmiertelnik zamiast człowiek) lub gatunku zamiast rodzaju (chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj zamiast daj nam dziś żywność).
Użycie liczby określonej zamiast nieokreślonej (i słońc tysiąc, gwiazd tysiąc przez otchłanie leci – J. Żuławski, Spinoza).
Użycie liczby pojedynczej zamiast mnogiej (włos mi się zjeżył na głowie).
Użycie imienia konkretnej osoby zamiast pospolitego określenia (prawdziwy z niego Chopin! zamiast prawdziwy z niego pianista! lub donżuan zamiast uwodziciel).

Przykłady synekdochy

Wino na dni powszednie nie było osobliwsze, ale węgrzyn wytrawny i dający się pić. Gdyby też lepszego dawano, nie starczyłyby piwnice na tyle gęb i gardeł.

(Józef Ignacy Kraszewski, Papiery po Glince)

Ten mąż, który robi hałasy w domu za nowy kapelusz, a za domem wydaje pieniądze na ekwipaże dla aktorek - to wcale nieciekawe stworzenie : Co najgorsze, że każdy z nich przed ślubem był gorącym wielbicielem, mizerniał nie widząc długo swej pani, rumienił się, kiedy ją spotkał, a nawet niejeden obiecywał zastrzelić się z miłości.

(Bolesław Prus, Lalka)

Oddycha miasto ciemne długimi wiekami,
spowiada miasto ciemne dawnych grobów żałość;
rozrąbane żelazem, utulone snami,
nie nasycone płaczem, nie spełnione chwałą.

(Krzysztof Kamil Baczyński, Oddycha miasto, autor nazywa broń żelazem, czyli materiałem, z którego jest wykonana)

Alternatywne nazwy: ogarnienie

Angielska nazwa: synecdoche